Rèn luyện tư duy phản biện là một quá trình lâu dài, và cũng cần phải có phương pháp để thực hành.
Cũng giống như học nói tiếng Anh.
Bạn không thể giỏi tiếng Anh nếu như bạn không luyện tập thường xuyên.
Nếu bạn muốn có cơ thể khỏe mạnh, bạn phải duy trì tập luyện mỗi ngày.
Tư duy phản biện cũng như vậy.
Bạn muốn có tư duy hơn người.
Bạn muốn cải thiện chất lượng tư duy.
Thì bạn phải dành thời gian ra luyện tập.
Vậy luyện tập như thế nào?
Không thể nói luyện tập là luyện tập được.
Cần phải có phương pháp, đúng không bạn ?
Vậy rèn luyện tư duy phản biện cần có phương pháp gì?
Bài viết này, mình chia sẻ cho bạn 12 phương pháp để bạn lựa chọn sử dụng và luyện tập.
Danh sách này không phải là tất cả, nhưng ít nhất đây là là những phương pháp mà mình đang sử dụng để luyện tập.
Và mình muốn chia sẻ nó cùng với bạn.
Mình nghĩ bạn cũng có thể bookmark lại bài viết này.
Để khi cần đến thì bạn sẽ dễ kiếm và truy cập nó hơn.
À, có một điều nữa.
Nếu như bạn chưa hiểu tư duy phản biện là gì, lợi ích của tư duy phản biện như thế nào.
Mình mời bạn ghé thăm bài viết: Tư duy phản biện là gì
Bạn cũng có thể bookmark lại bài viết đó để đọc sau
Nào bây giờ thì hãy bắt đầu nhé.
1. Tự phản chiếu cá nhân (Self-reflection)
Tự phản chiếu có nghĩa là gì?
Hiểu nôm na nó giống như tự review chính mình vậy đó.
Trong một ngày sinh hoạt, chúng mình sẽ tiếp nhận rất nhiều thông tin khác nhau.
Nhưng chúng chỉ như là những vật liệu thô thôi.
Để vật liệu thô trở thành sản phẩm thì chúng mình phải làm gì?
Chế biến vật liệu.
Đúng, Self-Reflection chính là quá trình chế biến vật liệu thô thành sản phẩm.
Biến những thông tin thô thành những thông tin có ý nghĩa.
Mình ví dụ về chuyện đọc sách đi.
Khi đọc một cuốn sách (không phải truyện tranh, tiểu thuyết).
Sau 30’ đọc sách, bạn hãy viết lại những ý điểm chính mà bạn cảm thấy tâm đắc, viết theo những suy nghĩ của mình.
Bạn hãy xem xét chúng có thể áp dụng vào thực tế như thế nào.
Đặt ra những câu hỏi thắc mắc, viết lại những khía cạnh mới mà bạn phát hiện được trong quá trình đọc.
Đó là quá trình Self-Reflection.
Cũng chính là quá trình bạn rèn luyện tư duy phản biện. Bởi vì…
Lúc này bạn đã có thêm sự hiểu biết so với những gì được viết trong sách.
Tự phản chiếu có tác dụng gì ?
Là giúp phát triển và cải thiện tư duy.
Và…
Phát triển kỹ năng xử lý thông tin. Không chỉ như vậy…
Tự phản chiếu còn giúp phát triển kỹ năng tự học, là Top 2 kỹ năng quan trọng nhất của người đi làm vào năm 2025 (do World Economic Forum công bố).
Thực hành thường xuyên phương pháp này, bạn sẽ thấy nó rất hay và rất có ích luôn đó.
Nếu có thể, mỗi ngày bạn hãy dành ra ít nhất 20’ để ngồi suy nghĩ trong yên tĩnh và tự phản chiếu.
Hoặc nếu không được thì ít nhất hãy có 1 ngày trong tuần để làm việc này nha.
Bạn có biết ông Bill Gates không ?
Ông ta có một truyền thống là cứ trong một năm, ông ta sẽ bỏ trốn đi đâu đó khoảng 1 tuần, trong tuần đó, ông suy nghĩ rất nhiều, ông đọc rất nhiều, ông trả lời tất cả email của nhân viên trên toàn cầu.
Ông ta đã làm hoạt động Think Quit để Self-Reflection, sắp xếp lại bản thân, định hướng hoạt động của công ty.
Ok, tự phản chiếu hay quá rồi.
Vậy thì…
Tự phản chiếu như thế nào đây?
Mình gợi ý một quy trình như sau cho bạn dễ làm nha.
- Tìm một nơi mà bạn cảm thấy Chill nhất. Cá nhân mình thì thích đến quán cà phê, trong một không gian náo nhiệt, có máy lạnh và uống 1 ly trà sữa Thái là cảm giác Chill nhất mà mình rất thích.
- Chọn ra một chủ đề muốn phản chiếu. Chẳng hạn như: tình cảm nè, công việc nè, gia đình nè, mối quan hệ nè… vân vân…
- Đặt ra những câu hỏi xoay quanh về chủ đề đó. Nếu bạn chưa biết cách đặt câu hỏi như thế nào, thì phía dưới mình có chia sẻ phương pháp này, lát nữa bạn kéo xuống dưới đọc nha. Bây giờ thì qua bước tiếp theo..
- Chọn ra 3 – 5 câu hỏi mà bạn thấy phù hợp nhất với chủ đề chính.
- Viết ra những câu trả lời. Nếu cần thì hãy tìm kiếm thêm thông tin để có được câu trả lời tốt nhất.
- Tổ chức và sắp xếp lại những gì đã viết.
- Đọc lại, chỉnh sửa và tiếp tục viết. Cứ như thế đến khi bạn cảm thấy hài lòng với những gì mình đã viết.
Song song với quy trình đó, bạn cũng có thể cùng thực hành thêm các cách sau:
- Tự thuyết trình (hoặc là tự tranh luận) với bản thân để tự tìm ra ưu điểm và khuyết điểm của chủ đề chính.
- Thực hành thư giãn:
- Nếu bạn thấy suy nghĩ của mình lang mang quá, bạn hãy ngồi thoải mái ở đâu đó, không cần suy nghĩ, chỉ cần hít thở và tập trung vào hơi thở.
- Để cho suy nghĩ nó đến và đi một cách tự nhiên.
- Sau khoảng 15’ – 20’ thì các suy nghĩ sẽ ít đi và bạn sẽ bắt đầu nhìn mọi việc được sáng tỏ hơn.
- Lúc này, quá trình Self-Refection của bạn bắt đầu được tối ưu.
- Viết nhật ký.
- Hoặc như mình là viết blog chia sẻ, cũng là cách mình tự phản chiếu về những gì mình đã học được.
Thêm một cách rất hay mà bạn cũng có thể làm để Self-Reflection, đó là suy nghĩ mơ màng.
Uhm, đúng đó bạn, bạn đọc không sai đâu. Đó là suy nghĩ mơ màng.
Việc này mình cũng thường hay làm trước khi đi ngủ.
Mình sẽ dành ra 20’ để suy nghĩ một cách tự do, để mơ mơ, màng màng về những hoạt động, những điều quan trọng đã diễn ra trong ngày.
Bạn có thể viết xuống những gì đã diễn ra trong 20′ đó như 1 trang nhật ký hoặc lưu trong trí nhớ cũng được.
Mình thì chọn lưu trong trí nhớ, bởi vì trong lúc mơ màng trên giường thì mình say đắm vào trong giấc ngủ luôn… hehe…
2. Chia sẻ, thuyết trình
Ok, bạn đã biết phương pháp Self-Reflection phía trên rồi, nhưng mà…
Nếu cứ Self-Reflection với bản thân mãi thì cũng chán đúng không nào ?
Giống như các vị tu ẩn cư ở trong rừng vậy đó.
Chính vì vậy, sau khi đã Self-Reflection. Đây lúc bạn mạnh dạn chia sẻ với người khác.
Tại sao phải mạnh dạn nhỉ ?
Bởi vì nếu bạn là người không thường xuyên chia sẻ trong một tập thể, bây giờ bạn muốn chia sẻ.
Thì bạn sẽ gặp phải nổi sợ mình bị đánh giá, bị cho là chia sẻ không hay, rồi suy nghĩ là…
Không biết mình chia sẻ lúc này có hợp tình huống không, có đúng lúc không.
Rất nhiều rào cản.
Đến khi bạn nói, bạn lại nói lọng cọng, nói thiếu trước, hụt sau.
Nhưng mà…
Không sao đâu bạn, vì bạn chưa quen chia sẻ, nói trước công chúng thôi. Bạn cứ tập đi, rồi từ từ, cách chia sẻ của bạn sẽ theo cách có cấu trúc, cách nói của bạn sẽ mạch lạc thôi.
Khi nhận được góp ý, bạn hãy xem đó chính là nguyên liệu để bạn Self-Reflection, để bạn hoàn thiện kỹ năng chia sẻ, cũng như hoàn thiện chất lượng tư duy.
Do đó, không gì phải sợ.
Ủa, tập chia sẻ, tập nói có lợi ích gì ta ?
- Bạn có thấy là khi mình nói thì mình sẽ hiểu vấn đề một cách sâu sắc hơn không ?
- Uhm… bạn có trải nghiệm này rồi, đúng không ?
- Trong khi mình nói, mình sẽ phát sinh thêm những điều mới một cách bất chợt mà trước đó mình không hề biết.
- Khi nói chuyện một cách rành mạch, có chủ đề, có trước, có sau thì lúc đó, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng truyền đạt của chúng mình cũng phát triển theo, đúng không ?
- Khi nói thì những gì mình tiếp thu theo cách thụ động sẽ được sắp xếp và tổ chức lại theo cách có hệ thống.
- Chúng mình sẽ có cơ hội học nhanh hơn người khác thông qua chia sẻ.
Chia sẻ bằng cách nào đây ?
Bạn có thể chia sẻ thông qua các cuộc trò chuyện hằng ngày, nhưng mà hãy nhớ đặt ra chủ đề trước khi bắt đầu nhé.
Nếu không thì trở thành tám chuyện mất rồi.
Bởi vì, nguyên tắc đầu tiên để Tư duy phản biện là phải có chủ đề chính.
Cách tiếp theo là bạn có thể chia sẻ trong lớp, trong công ty, trong các CLB đội nhóm, CLB sở thích.
Như CLB tiếng Anh nè, CLB sách nè, CLB public speaking nè…
Ở đây, khi có cơ hội, bạn hãy xung phong thuyết trình, public speaking.
Nói chung, lúc nào có cơ hội thì bạn hãy sử dụng nó để… NÓI…
Nói thì tưởng dễ, ngày nào chúng ta chẳng nói chuyện đúng không nào ?
Nhưng đa phần chúng mình không có thói quen nói chuyện một cách mạch lạc, rõ ràng.
Chúng mình không có thói quen chia sẻ những cảm xúc, suy nghĩ của mình theo một cách có chủ đề.
Chính điều này góp phần làm giảm chất lượng tư duy của chúng ta.
Vì vậy, luyện cách chia sẻ là một trong những cách rèn luyện tư duy phản biện hiệu quả.
Nếu bạn thoải mái thì…
Làm video để để chia sẻ quan điểm, ý kiến của mình về một vấn đề nào đó của xã hội cũng là một cách để luyện tập lý thú đó nha.
3. Viết note, viết nhật ký, viết ra suy nghĩ trong đầu
Chắc bạn cũng đã biết nhiều lợi ích của kỹ năng viết rồi phải không ?
Viết không chỉ là để lưu trữ, để chia sẻ mà…
Viết còn là cách để chuyển những thông tin thô thành thông tin có ích cho bản thân.
Nếu bạn chú ý thì trong 2 phương pháp trên, mình cũng đã có đề cập đến hoạt động viết rồi.
Ở đây, mình cố tình tách ra thêm 1 phương pháp riêng để nhấn mạnh thêm về kỹ năng viết.
Và mình cũng muốn nói thêm…
Quá trình học chính là quá trình tư duy. Và để cho quá trình tư duy được hoàn thiện thì cần 4 điều sau:
- Nghe
- Nói
- Đọc
- Viết
Chỉ đọc mà không nói, không viết thì không đủ.
Chỉ nghe mà không phản xạ lại thì cũng không đủ.
Khi bạn nghe được một cái gì đó lý thì hãy tập thói quen viết nó lại.
Khi bạn đọc được một cái gì đó hay thì cũng viết nó lại.
Khi bạn nghĩ ra được những ý tưởng mới lạ thì cũng hay viết xuống.
Trong quá trình bạn chuẩn bị bài chia sẻ, bạn hãy viết lại quá trình suy nghĩ đó.
Trong quá trình tự phản chiếu, bạn cũng hãy viết lại tất cả những suy nghĩ trong quá trình đó.
Hoặc nếu bạn không có cơ hội chia sẻ trước công chúng, bạn cũng có thể viết lại những quan điểm, ý kiến của mình về một chủ đề nào đó và chia sẻ lên Facebook để nhận phản hồi từ bạn bè.
Viết ở đây không cần thiết là phải viết hay như nhà văn, nhà báo, bạn chỉ cần viết theo kiểu văn nói hoặc theo kiễu nhật ký là được.
Bạn có thể viết ra giấy hoặc ngồi gõ máy tính như cách mình đang làm là viết blog cũng được nè.
Nói thì dài dòng như vậy để cho có nội dung bài viết thôi… hehe…
Nhưng mà rèn luyện tư duy phản biện cũng chính là luyện viết đó bạn.
Nên cứ viết đi bạn, nghĩ gì viết đó.
Viết sai rồi sửa, sửa rồi viết lại cho đúng.
Chỉ vậy thôi.
4. Liên tục bổ sung kiến thức
Nghệ thuật tư duy phản biện là nghệ nâng cao chất lượng suy nghĩ, chất lượng cuộc sống của bản thân và người khác.
Muốn như vậy, thì chúng mình cần phải liên tục cập nhật và bổ sung kiến thức về đa dạng các lĩnh vực khác nhau trong cuộc sống.
Hãy thử hình dung…
Bạn đang cần ý tưởng cho chiến lược quảng cáo sản phẩm y tế.
Bạn là master về các phương pháp marketing, bạn là master về quảng cáo.
Và bạn không có kiến thức gì về y tế.
Thì làm sao bạn có thể có được nhiều góc nhìn đa dạng, nhiều ý tưởng quảng cáo để phù hợp với khách hàng.
Rồi khi người khác phản biện thì bạn làm thế nào có thể trả lời thuyết phục họ được.
Bạn quảng cáo là để bán hàng tăng doanh thu hay chỉ quảng cáo là để quảng cáo thôi ???
Một ví dụ khác nha.
Bạn là người thiết kế ra sản phẩm phục vụ khách hàng.
Nhưng bạn không có kiến thức về thị trường, không hiểu về nhu cầu khách hàng.
Thì liệu rằng sản phẩm bạn làm ra có đáp ứng được thị trường và có bán được hàng không ?
Hay bạn chỉ làm cho một mình bạn dùng thôi ???
Như vậy, bạn thấy đó, bổ sung kiến thức rất quan trọng.
Không chỉ kiến thức trong lĩnh vực của mình, mà còn là kiến thức chung của các lĩnh vực khác trong xã hội.
Vậy bổ sung như thế nào ?
Thông qua 4 cách sau:
- Đọc sách, tạp chí.
- Quan sát cuộc sống.
- Tò mò.
- và sống sâu sắc.
5. Follow những người nổi tiếng
À, những người nổi tiếng ở đây không chỉ trong showbiz đâu nha.
Người nổi tiếng mình muốn nói ở đây là những người có kiến thức, có tư duy, có những góc nhìn sắc xảo trong nhiều lĩnh vực khác nhau.
Họ là những người thường xuyên chia sẻ trên mạng xã hội và được cộng đồng đón nhận.
Bạn hãy tìm và follow họ để đọc và xem xét các góc nhìn của họ, quan sát họ, lắng nghe họ.
Phải khẳng định một điều như thế này…
Bạn follow họ không hẳn là bạn tin hoàn toàn và chấp nhận ngay những gì họ chia sẻ.
Mà bạn hãy có cặp mắt đánh giá và xem xét các góc nhìn của họ.
Với mục đích là giúp bạn có thêm nhiều hiểu biết với nhiều góc nhìn đa dạng khác nhau trong cuộc sống.
Nếu bạn chưa biết follow ai, thì mình có gợi ý là bạn hãy vào kênh Youtube Vietecetra.
Trên đó, họ có những chương trình phỏng vấn rất nhiều người nổi tiếng của nhiều lĩnh vực khác nhau mà bạn có thể theo dõi.
Kênh Viet Success của MC Trần Quốc Khánh cũng là một lựa chọn tốt.
Thông qua đó, bạn có thể tìm đến Facebook của họ và follow họ.
Để follow những nhận vật lớn của thế giới như Bill hay Tim hay Elon thì bạn phải dùng đến Twitter.
Đây là cách đơn giản mà rất hay để duy trì quá trình rèn luyện tư duy phản biện.
6. Học cách đặt câu hỏi
Ừ, biết là phải đặt câu hỏi rồi đó.
Nhưng làm sao để có được câu hỏi đúng, câu hỏi hay và đi vào trọng tâm.
Trong cách rèn luyện tư duy phản biện thì chúng ta chỉ cần tập trung vào mấy câu hỏi cốt lõi mà thôi.
Ở đây, mình liệt kê ra vài gợi ý để bạn luyện tập lúc đầu.
Đương nhiên nó không phải là tất cả nha bạn.
Câu hỏi số 1: Vấn đề chính là gì ? Bản chất của vấn đề này là gì ?
Đây là câu hỏi quan trọng nhất.
Khi chúng mình trình bày vấn đề, chúng mình thường trình bày nhiều thứ lắm.
Vì vậy, hãy liên tục hỏi: Vấn đề cốt lõi, vấn đề chính đang nói đến là gì? Bản chất của nó là gì?
Đây là câu hỏi quan trọng bậc nhất trong quá trình rèn luyện tư duy phản biện.
Vì thế, hãy liên tục thực hành với câu hỏi này.
Câu hỏi số 2: Có cách nhìn nào khác đối với vấn đề, câu chuyện đang nói đến không ? Hay chỉ có một cách nhìn này thôi ?
Giống như bạn chụp hình vậy đó.
Chỉ có một thế đứng của người mẫu mà bạn có thể chụp rất nhiều góc máy.
Mỗi góc máy sẽ cho ra một tấm hình khác nhau.
Rèn luyện tư duy phản biện là luyện tập cách tìm ra nhiều góc nhìn khác nhau.
Nhưng mà, chúng mình phải hiểu một điều rằng…
Góc nhìn hiện tại không nhất thiết là góc nhìn sai.
Mà chúng mình chỉ mong muốn tìm ra thêm những góc nhìn khác nhau bổ sung cho góc nhìn đã có mà thôi.
Câu hỏi số 3: Có cách nào để làm cho nó tốt hơn không? Có cách nào để cải tiến, nâng cao chất lượng của góc nhìn này không?
Câu hỏi này sẽ giúp bạn đặt mình trong tâm thế học hỏi và nâng cao chất lượng của các góc nhìn.
Câu hỏi số 4: Có khái niệm nào cần phải làm rõ trong vấn đề này không ?
Mình ví dụ như là khái niệm thế giới ảo đi ?
Đây là một khái niệm chưa rõ ràng.
Tại sao nó không rõ ràng.
Theo bạn, thế nào là ảo ?
Bạn nhắn tin với ba, với mẹ của mình thông qua Messenger. Thì mối quan hệ đó có phải là ảo hay không, nội dung tin nhắn có ảo hay không ?
Rõ ràng, những điều đó là rất thật, nó không ảo.
Do vậy, thế giới ảo là khái niệm mơ hồ. Đúng không bạn ?
Câu hỏi số 5: Kết luận của có dựa trên thông tin không ?
Hãy xem xét kết luận có dựa trên thông tin không hay chỉ là kết luận mang ý kiến chủ quan của cá nhân.
Hay là theo kiểu hứng chí tự suy nghĩ ra.
Câu hỏi số 6: Vậy thì thông tin có đáng tin cậy không ?
Những thông tin mà dẫn chứng từ Facebook thì chắc chắn là độ tin cậy rất thấp rồi.
Như vậy, chúng mình phải kiểm tra lại độ tin cậy của nguồn thông tin trước khi quyết định chấp nhận chúng.
Câu hỏi số 7: Những gì đang trao đổi có khách quan không ?
Cũng như vậy, bạn hãy xem xét câu chuyện có bị chi phối bởi cảm xúc và ý kiến chủ quan của số đông không.
Mình nói ví dụ thế này.
Số đông thường nói, không cần học đại học cũng thành công được.
Vậy kết luận này có khách quan không, nó có đúng với tất cả mọi người không.
Thành công theo tiêu chí gì ?
Trong lĩnh vực nào ?
Một người làm bác sĩ mà không học từ trường lớp đàng hoàng thì liệu người ta có dám tìm đến bác sĩ đó chữa bệnh không ?
Ở đây mình muốn nói thêm với bạn một điều thế này.
Chắc chắn rằng, có những vấn đề mình hỏi hoài mà sẽ không có tìm ra được câu trả lời.
Thì lúc đó bạn sẽ phải tìm hiểu nhiều hơn nữa, tìm kiếm thêm thông tin trên Google để liên tục bổ sung kiến thức.
Hoặc trò chuyện, trao đổi, hỏi thăm thêm với những người xung quanh.
Như mình đã nói ở trên, liên tục bổ sung kiến thức đa dạng lĩnh vực cũng là quá trình rèn luyện tư duy phản biện.
Quá trình đặt câu hỏi này là một quá trình trau dồi liên tục, phải làm mỗi ngày, đối với mỗi vấn đề, mỗi tình huống.
Bạn hãy kiên trì làm mỗi ngày, rồi theo năm tháng thì chúng sẽ thành thói quen.
Mà đã thành thói quen rồi thì nó sướng lắm,.
Muốn có tư duy tốt hơn người ta thì chúng mình phải chịu khó rèn luyện thôi.
Đúng không bạn ?
Bonus: 5 câu hỏi để giúp bạn Self-Refection mỗi ngày
- Tình huống này có cách nào làm khác hơn không?
- Có cách nào làm tốt hơn không?
- Tại sao mình lại có suy nghĩ và hành động như thế?
- Lý do nào khiến họ nói và làm như thế?
- Mình đã ứng xử như thế nào để họ đã làm như vậy?
7. Luyện tập cách nhận diện vấn đề chính
Bước đầu tiên và cũng là quan trọng nhất của tư duy phản biện là làm sao để nhận diện được vấn đề chính.
Vậy phải làm sao ?
À, đơn giản lắm.
Học cách loại bỏ những thứ thừa.
Loại bỏ thứ thừa ?!?
Là phải loại bỏ như thế nào ?
Ok, chúng mình hãy cùng xem xét văn bản dưới đây…
Đó là văn bản gốc, vậy theo bạn, chúng mình có thể loại bỏ được những chữ nào không cần thiết.
Và dưới đây là những chữ mà mình đã loại bỏ ra.
Bạn nhận thấy có gì khác biệt ?
Đã đi vào trong thang máy rồi thì đâu cần nói hướng dẫn trong thang máy nữa, đúng không?
Chữ [ mở cửa và đóng cửa ] là cũng đủ hiểu rồi, đúng không?
Chữ [ từ bên ngoài ] không cần thiết nữa, vì đã là hỗ trợ thì đương nhiên là đến từ bên ngoài rồi, đúng không ?
Đèn báo hiệu quá tải là đã đủ nội dung.
À, vậy là chúng mình đã làm ngắn lại được đoạn văn bản trên.
Bây giờ thì bạn có thể tự thực hành bằng cách thử rút ngắn các đoạn văn bản mà bạn đã viết.
Hoặc khi viết những bài post trên Facebook, bạn hãy thử biên tập lại đoạn status của mình bằng cách hỏi…
Mình có thể rút ngắn status này được nữa hay không?
Luyện tập kỹ thuật này sau một thời gian, bạn sẽ phát hiện ra là mình bắt đầu giao tiếp hiệu quả hơn.
Nói chuyện không còn lan man như xưa nữa, mà rất ngắn gọn, đủ ý, xúc tích và tập trung.
8. Tranh luận
Chắc chắn rồi, việc này thì không cần phải bàn luận nữa.
Nếu có thể, bạn hãy tham gia vào các CLB tranh luận, nhưng nếu điều kiện không cho phép.
Bạn có thể tham gia vào các cuộc tranh luận trên mạng xã hội một cách ôn hòa và từ tốn với những chủ đề mà bạn thích.
Chẳng hạn, câu chuyện dọn rác trên không gian mạng.
Bạn có thể viết một bài post chia sẻ quan điểm, ý kiến của mình, những điều mình đồng ý và không đồng ý lên Facebook.
Nhưng mà mình cũng muốn nói với bạn vài điều thế này.
Chúng mình nên giữ thái độ ôn hòa khi tranh luận trên MXH. Bởi vì, chúng mình rất dễ bị mất bình tĩnh khi tranh luận như thế.
Bạn có thể không đồng ý với một góc nhìn nào đó, thì điều đó cũng không sao cả.
Vì thế giới này là sự đang dạng mà.
Mỗi người sẽ có một góc nhìn và ý kiến riêng của mình.
Nhưng cho dù bạn không đồng ý thì bạn cũng đừng để bị cảm xúc, lòng câm hận, sự thù ghét chi phối.
Dẫn đến kết quả, thay vì tranh luận để phát triển tư duy thì bạn lại biến bài post của mình thành một nơi cãi nhau.
Điều đó thì chắc không hay.
Là người rèn luyện tư duy phản biện,
bạn phải có khả năng chấp nhận nhiều góc nhìn khác nhau
và đánh giá một cách khách quan,
chứ không nên bị cảm xúc chi phối.
Nếu ai đó cố tình chỉ trích chê bai bạn, thì bạn có thể ngưng tranh luận với họ.
Ngưng tranh luận bởi vì bạn thấy không những điều họ nói là không logic, thiếu khách quan, thiếu sự công bằng và chính trực.
Nói thì nghe rất dễ nhưng mà…
Bạn phải thực tập liên tục.
Những lần đầu chắc chắn sẽ không làm được đâu, chắc chắn bạn sẽ bị cảm xúc chi phối.
Nhưng tranh luận nhiều, bạn sẽ quen và bạn sẽ có thể quản lý được cảm xúc.
Bạn cũng có thể tham dự những khóa học về kỹ năng quản lý cảm xúc hoặc thực hành thiền định cũng sẽ giúp ích.
9. Học cách thưởng thức các góc nhìn khác nhau
Thế giới này là sự đa dạng, và mỗi người sẽ có những góc nhìn và ý tưởng khác nhau của họ.
Chúng mình đang thực hành tư duy phản biện mà.
Thì chúng mình cũng phải tập cách enjoy các góc nhìn đa dạng khác nhau, học cách thích thú những ý kiến hoàn toàn trái ngược với suy nghĩ của mình.
Giống như bạn đi chụp hình vậy.
Bạn càng chụp được nhiều hình với nhiều góc chụp khác nhau thì bạn sẽ càng thích thú.
Và bạn cũng thưởng thức quá trình chụp hình đó.
Thế thì, rèn luyện tư duy phản biện cũng vậy.
Bạn hãy học cách yêu thích và thưởng thức các ý kiến trái chiều với suy nghĩ mình.
Chứ đừng có theo kiểu là…
Nó chưa nói thì mình đã thấy không ưa rồi.
Như vậy thì làm sao chúng ta phát triển được tư duy của mình, đúng không bạn ?
10. Rèn luyện tư duy phản biện, đừng chỉ suy nghĩ, hãy thực hành đi
Học toán, học văn, học võ. Học gì cũng vậy.
Học là phải đi đôi với hành.
Học mà không hành…
Hoặc là nói mà không làm…
Thì người ta gọi là gì ?
Người ta gọi là đồ ba xạo, ông nổ.
Tư duy chỉ tốt khi nó gắng với cuộc sống, gắng với công việc.
Nếu chỉ ngồi suy nghĩ thì năng lực tư duy cũng sẽ bị giới hạn đi rất nhiều.
Bởi vì, lý thuyết đôi khi khác với thực tế rất nhiều.
Chỉ khi bạn làm thì mới phát hiện ra được những thiếu sót của suy nghĩ.
Do đó, người ta cũng đưa ra một quy trình nghĩ và làm như sau:
Lập kế hoạch, rồi làm, rồi kiểm tra.
Rồi lặp lại quy trình này lần nữa.
Cứ như thế, suy nghĩ, rồi làm, rồi rút kinh nghiệm, rồi cải thiện, rồi làm lại lần nữa.
Mình gợi ý bạn phương pháp 3 bước để rèn luyện tư duy phản biện trong công việc:
Bước 1: Xác định mục tiêu mình mong muốn
Đây là bước quan trọng mà bạn phải làm, bạn hãy xác định rõ mục tiêu / vấn đề chính yếu mà mình mong muốn.
Ví dụ: mở quá trà sữa, xác định yêu cầu khách hàng, phân loại sản phẩm…
Bước 2: Viết ra các câu hỏi
Bạn hãy viết ra mọi câu hỏi mà mình có trong đầu. Ở bước này, bạn viết càng nhiều càng tốt nhé, không quan trọng đúng sai.
Khi viết xong thì chúng mình sẽ sang bước 3.
Bước 3: Xác định câu hỏi chính yếu
Bây giờ thì bạn hãy chọn lọc ra những câu hỏi khớp với mục tiêu mà mình mong muốn. Từ sự lộn xộn những suy nghĩ trong đầu, lúc này bạn đã có một danh sách những câu hỏi rõ ràng hơn rồi.
Bước 4: Tìm kiếm thông tin và trả lời các câu hỏi đã chọn lọc
Lúc này, bạn có thể tìm câu trả lời trên internet, hay từ bạn bè, người thanh xung quanh và viết lại nó.
Câu trả lời cũng có thể từ trải nghiệm cá nhân bạn (ví dụ, bạn muốn mở quán ăn chay, tự bản thân bạn hãy đi trải nghiệm các quán chay và quan sát xem, họ có gì hay mà mình có thể học hỏi), và bạn hãy nhớ chọn lọc những câu trả lời chính yếu cho câu hỏi của mình nhé.
11. Rèn luyện tư duy phản biện sẽ không đầy đủ nếu chưa có những điều sau
- Bạn hãy liên tục quan sát và ghi chép lại những ý tưởng mới cùng với 4 câu hỏi đánh gia như sau:
- Ý tưởng này có gì mới ?
- Nó mới ở điểm nào ?
- Ý tưởng này có gì thú vị hơn các ý tưởng khác ?
- Nó có khả thi không ?
- Dành ra 30 phút tập thể dục mỗi ngày với ít nhất 5 ngày/ tuần. Nghiên cứu của khoa học cho thấy có sự liên kết chặt chẽ giữa sức khỏe thể chất và sức khỏe tinh thần, trí não. Nếu bạn không có một cơ thể khỏe mạnh thì khả năng tư duy của bạn cũng sẽ bị giảm đáng kể.
- Tập thói quen đọc sách 20 – 30 phút mỗi ngày và học cách chia sẻ cảm nhận về cuốn sách đó với bạn bè hoặc trên MXH. Làm điều này giúp bạn trau dồi kiến thức và phát triển khả năng chia sẻ, giúp có ít cho quá trình rèn luyện tư duy phản biện của bản thân.
- Học cách loại bỏ một thói quen xấu trong mỗi 3 tháng.
- Học thêm những kỹ năng mới mỗi năm: ngoại ngữ, thiền, bơi, vẽ, vân vân…
- Thu thập những trải nghiệm mới sẽ giúp bạn có thêm những góc nhìn mới, mở rộng thêm quan điểm sống của bạn. Bạn có thể đi du lịch, khám phá những địa điểm mới, đi đến những quán cafe, quán ăn, nhà hàng mới mỗi tháng.
- Tìm kiếm những loại hình nghệ thuật giải trí đa dạng, lành mạnh. Thay vì chỉ xem phim, bạn hãy thử đi xem kịch, xem hòa nhạc, xem múa rối nước, học nghệ thuật thư giãn, thiền định…
12. Ngoài bạn ra, mọi người đều không có kỹ năng tư duy phản biện
Tư duy phản biện không phải tự nhiên sinh ra mà có. Để có được tư duy hơn người thì chúng mình phải liên tục trau dồi và luyện tập.
Không biết bạn như thế nào.
Đối với mình, thông thường khi mình luyện tập được một kỹ năng nào đó.
Mình cũng phát sinh ra một đòi hỏi vô lý là yêu cầu người khác cũng có kỹ năng giống mình.
Nhưng mình đã quên rằng, do mình đã có rèn luyện nên mình mới có được kỹ năng này.
Chính vì thế, khi bạn đã có kỹ năng tư duy tốt, thì bạn cũng phải có tính khiêm nhường để cân bằng lại.
Nếu không thì bạn sẽ như là người sống trên mây ấy.
Nhớ rằng:
Do vậy, đừng đòi hỏi ở người khác, mà hãy tập trung vào rèn luyện cho chính mình.
Kết luận
Như vậy là trong bài viết này, mình đã giới thiệu cho bạn đến 12 phương pháp để giúp bạn rèn luyện tư duy phản biện.
Mình cũng muốn chia sẻ lại một lần nữa là…
Quá trình rèn luyện tư duy phản biện này là quá trình trau dồi liên tục, thực hành từng ngày, từng tháng của việc…
Nghe,
Nói,
Đọc,
Suy nghĩ,
Viết,
Chia sẻ
Và thực hành liên tục.
Trong những điều đó, nếu bạn bị yếu ở khâu nào thì mình sẽ tập trung luyện tập nhiều ở khâu nó.
Nếu bạn truyền đạt yếu, thì bạn hãy tập thuyết trình.
Nếu bạn tranh luận yếu thì bạn hãy tập tranh luận.
Nếu kỹ năng nghe của bạn không tốt, thì bạn hãy tập nghe những thứ phức tạp, rồi học cách ghi chú lại những gì đã nghe.
Mỗi ngày hãy dành ra 20 phút để luyện tập kỹ năng tư duy phản biện.
Luyện tập này là một quá trình lâu dài, và phải nói là tập rất mệt trong giai đoạn đầu.
Giống như bạn tập gym, tập thể dục cũng vậy.
Mới đầu làm thì sẽ rất đuối.
Nhưng càng làm thì sẽ càng cảm thấy thoải mái và dần dần nó sẽ trở thành cuộc sống của mình thôi.
Ngoài ra, nếu bạn muốn tìm mua các cuốn sách về Tư duy phản biện..
Thì mình đã có bài viết review tại đây, bạn nhớ ghé đọc nha:
>> Đọc sách về Tư duy phản biện: Đây là 5 cuốn gói đầu giường
Mình cũng có thêm bài viết review về các khoá học Tư duy phản biện để phục vụ cho đọc giả, miễn phí lẫn có phí đều có trong đây: ………………………..
Điều mình muốn nhắn nhủ với bạn là…
Hãy kiên nhẫn và tập luyện
Leave a Reply